مقاله‌های آموزشی
چطور خوابیدن با دهان باز را درمان کنیم؟
آیا صبح‌ها با دهانی خشک، گلویی دردناک یا بوی نامطبوع دهان از خواب بیدار می‌شوید؟ شاید یکی از دلایل این اتفاق، باز ماندن دهان هنگام خواب و تنفس از طریق دهان باشد. این مشکل در نگاه اول ممکن است ساده به نظر برسد، اما اگر به یک عادت همیشگی تبدیل شود، می‌تواند روی کیفیت خواب و سلامت دهان و دندان تأثیر بگذارد.
برای درمان خوابیدن با دهان باز، پیش از هر چیز باید دلیل تنفس دهانی در طول شب مشخص شود. گرفتگی بینی، آلرژی، عفونت سینوس‌ها و برخی مشکلات ساختاری در بینی و مجاری تنفسی از جمله عواملی هستند که می‌توانند تنفس از راه بینی را دشوار کنند.
خوشبختانه راهکارهای مختلفی برای کاهش این مشکل وجود دارد. تغییر وضعیت خواب، استفاده و خرید بالش مناسب، درمان گرفتگی بینی و در برخی شرایط استفاده از نوارهای مخصوص بینی می‌توانند به بهبود تنفس کمک کنند. البته انتخاب روش مناسب به علت اصلی مشکل بستگی دارد و بهتر است پیش از استفاده از روش‌هایی مانند چسب زدن دهان، با پزشک مشورت کنید.
در این مقاله، علت‌ها، نشانه‌ها و عوارض تنفس دهانی در خواب را بررسی می‌کنیم و با روش‌های مؤثر برای درمان خوابیدن با دهان باز آشنا می‌شویم.
خطرات خوابیدن با دهان باز چیست؟
تنفس از راه دهان در طول خواب همیشه نشانه یک بیماری نیست. ممکن است هنگام سرماخوردگی یا ابتلا به آلرژی، به‌طور موقت از طریق دهان نفس بکشید. بااین‌حال، اگر این اتفاق به‌صورت مداوم تکرار شود، بهتر است علت آن بررسی شود.
آیا خوابیدن با دهان باز طبیعی است؟
پیش از اینکه به دنبال درمان خوابیدن با دهان باز باشید، باید تفاوت میان تنفس دهانی موقت و مزمن را بدانید.
گاهی سرماخوردگی، آنفولانزا یا حساسیت باعث گرفتگی بینی می‌شود و فرد برای دریافت هوای کافی، ناچار است از دهان نفس بکشد. این وضعیت معمولاً با برطرف شدن بیماری یا عامل حساسیت‌زا بهبود پیدا می‌کند و به‌تنهایی جای نگرانی ندارد.
اما تنفس دهانی مزمن موضوع متفاوتی است. اگر تقریباً هر شب با دهان باز می‌خوابید، ممکن است با یک مشکل زمینه‌ای مانند انسداد بینی، اختلالات تنفسی یا عادت نادرست تنفس روبه‌رو باشید. در چنین شرایطی، بررسی علت و انتخاب روش مناسب برای درمان خوابیدن با دهان باز اهمیت زیادی دارد.
عوارض تنفس دهانی مزمن هنگام خواب
ادامه‌دار شدن تنفس از راه دهان می‌تواند مشکلات مختلفی ایجاد کند. مهم‌ترین عوارض احتمالی عبارت‌اند از:
۱. مشکلات دهان و دندان
تنفس دهانی باعث خشک شدن محیط دهان می‌شود. بزاق نقش مهمی در شست‌وشوی باکتری‌ها، خنثی کردن اسیدها و محافظت از دندان‌ها دارد. زمانی که میزان بزاق کاهش پیدا می‌کند، احتمال پوسیدگی دندان، بیماری‌های لثه و آسیب به مینای دندان افزایش می‌یابد.
۲. عفونت قارچی دهان
قارچی به نام کاندیدا به‌طور طبیعی در دهان و بخش‌هایی از بدن وجود دارد. خشکی شدید دهان می‌تواند تعادل طبیعی محیط دهان را بر هم بزند و در برخی شرایط زمینه رشد بیش از حد این قارچ را فراهم کند.
یکی از پیامدهای احتمالی این وضعیت، برفک دهان است که ممکن است با لکه‌های سفید روی زبان، داخل دهان یا پشت گلو همراه باشد. مصرف برخی داروها، از جمله آنتی‌بیوتیک‌ها، نیز می‌تواند در بروز این مشکل نقش داشته باشد.
۳. خشکی شدید دهانی
یکی از رایج‌ترین پیامدهای تنفس دهانی، کاهش رطوبت دهان است. این وضعیت ممکن است باعث بوی بد دهان، ترک خوردن لب‌ها و حتی دشواری در جویدن و بلع غذا شود.
۴. تغییرات ساختاری صورت در کودکان
تنفس دهانی مزمن در دوران رشد ممکن است بر نحوه تکامل فک و ساختار صورت کودکان تأثیر بگذارد. در برخی موارد، این کودکان ممکن است صورت کشیده‌تر، فک باریک‌تر، نامرتبی دندان‌ها یا مشکلاتی مانند جلو بودن دندان‌های فک بالا داشته باشند.
به همین دلیل، اگر کودک به‌طور مداوم با دهان باز نفس می‌کشد، بهتر است این موضوع توسط پزشک بررسی شود.
علائم خوابیدن با دهان باز در شب چیست؟
ممکن است متوجه نباشید که هنگام خواب دهانتان باز می‌ماند؛ اما بعضی نشانه‌ها پس از بیدار شدن می‌توانند به شما کمک کنند این موضوع را تشخیص دهید.
۱. خشکی دهان هنگام بیدار شدن
یکی از مشخص‌ترین نشانه‌های تنفس دهانی، احساس خشکی دهان در ابتدای صبح است. تنفس مداوم از طریق دهان باعث تبخیر رطوبت طبیعی آن می‌شود و میزان بزاق محافظ را کاهش می‌دهد.
اگر بیشتر روزها با احساس خشکی شدید دهان از خواب بیدار می‌شوید، بهتر است احتمال تنفس دهانی در طول شب را در نظر بگیرید.
۲. کاهش ترشح بزاق
بزاق فقط برای مرطوب نگه داشتن دهان نیست؛ بلکه نقش مهمی در سلامت دندان‌ها و دستگاه گوارش دارد. این مایع با خنثی کردن اسیدهای تولیدشده توسط باکتری‌ها و شستن ذرات غذا و پلاک، به پیشگیری از پوسیدگی دندان کمک می‌کند.
همچنین بزاق در تشخیص طعم غذا، جویدن و بلعیدن نقش دارد. تنفس از راه دهان در طول شب می‌تواند باعث کاهش رطوبت و احساس خشکی دهان شود.
۳. بوی بد دهان و ترک خوردن لب‌ها
بوی نامطبوع دهان هنگام صبح تا حدی طبیعی است؛ اما اگر این بو شدید باشد و با خشکی دهان همراه شود، ممکن است تنفس دهانی یکی از دلایل آن باشد.
خشک شدن لب‌ها نیز از دیگر نشانه‌های احتمالی است. اگر صبح‌ها با لب‌های خشک، پوسته‌پوسته یا ترک‌خورده بیدار می‌شوید، بهتر است وضعیت تنفس خود در طول شب را بررسی کنید.
۴. گلودرد و آبریزش بینی
گاهی افرادی که با دهان باز می‌خوابند، صبح‌ها دچار خشکی یا گرفتگی صدا و گلودرد می‌شوند. تبخیر رطوبت طبیعی دهان و تماس مجاری تنفسی با هوای خشک یا عوامل تحریک‌کننده محیطی می‌تواند در ایجاد این علائم نقش داشته باشد.
آبریزش بینی نیز ممکن است هم‌زمان با این وضعیت دیده شود؛ به‌خصوص اگر علت تنفس دهانی، آلرژی یا تحریک مجاری تنفسی باشد.
۵. کاهش اثربخشی دستگاه کمک‌تنفسی خواب
افرادی که به آپنه انسدادی خواب مبتلا هستند، ممکن است برای درمان از دستگاه فشار مثبت راه هوایی یا PAP استفاده کنند. یکی از انواع رایج این دستگاه‌ها، CPAP است که با ایجاد فشار هوای مثبت به باز ماندن مجاری تنفسی کمک می‌کند.
بااین‌حال، تنفس از طریق دهان می‌تواند در برخی افراد باعث نشت هوا و کاهش اثربخشی درمان شود. همچنین خشکی دهان و تغییر موقعیت زبان در طول شب ممکن است مشکلات تنفسی را تشدید کند.
اگر هنگام استفاده از دستگاه CPAP همچنان با دهان باز می‌خوابید، بهتر است موضوع را با پزشک یا متخصص خواب در میان بگذارید تا ماسک و تنظیمات دستگاه بررسی شوند.
علت خوابیدن با دهان باز چیست؟
برای انتخاب روش مناسب درمان خوابیدن با دهان باز، ابتدا باید علت آن را پیدا کنید. تنفس دهانی ممکن است به دلایل موقتی، عادت‌های تنفسی یا مشکلات زمینه‌ای ایجاد شود.
علت‌های موقت و عادت‌های تنفسی
برخی عوامل به‌صورت موقت باعث می‌شوند تنفس از راه بینی دشوار شود و فرد هنگام خواب دهان خود را باز نگه دارد.
گرفتگی بینی: سرماخوردگی، آنفولانزا و آلرژی می‌توانند باعث التهاب و گرفتگی مجاری بینی شوند. در این شرایط، عبور هوا از بینی دشوارتر می‌شود و فرد برای تنفس راحت‌تر از دهان استفاده می‌کند. این اتفاق در کودکان نیز نسبتاً رایج است.
وجود جسم خارجی در بینی: این مشکل بیشتر در کودکان دیده می‌شود. گاهی ورود یک جسم خارجی به سوراخ بینی باعث انسداد مسیر تنفس می‌شود و کودک برای دریافت هوا از دهان نفس می‌کشد. اگر احتمال می‌دهید جسمی در بینی کودک گیر کرده است، باید فوراً از پزشک کمک بگیرید و از تلاش برای خارج کردن آن با وسایل نامناسب خودداری کنید.
بیماری‌ها و مشکلات زمینه‌ای
در برخی افراد، تنفس دهانی به دلیل مشکلاتی ایجاد می‌شود که به درمان تخصصی نیاز دارند. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
۱. آپنه انسدادی خواب (OSA)
آپنه انسدادی خواب یکی از شایع‌ترین اختلالات تنفسی مرتبط با خواب است. در این وضعیت، مسیر تنفس هنگام خواب به‌طور مکرر مسدود می‌شود و تنفس برای لحظاتی متوقف یا محدود می‌شود.
افراد مبتلا به این اختلال ممکن است برای جبران انسداد مسیر تنفس، از دهان نفس بکشند. در بعضی موارد، وضعیت فک و زبان هنگام خواب نیز می‌تواند در محدود شدن جریان هوا نقش داشته باشد.
خرخر بلند، بیدار شدن‌های مکرر در طول شب و خواب‌آلودگی در طول روز از نشانه‌هایی هستند که ممکن است با آپنه خواب همراه باشند. اگر این علائم را دارید، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر به متخصص مراجعه کنید.
۲. بزرگ شدن لوزه سوم (آدنوئید)
آدنوئید یا لوزه سوم، بافتی است که در قسمت پشتی مجرای بینی قرار دارد. این بافت در کودکان فعال‌تر است و در مقابله با عفونت‌ها نقش دارد.
گاهی به دلیل عفونت یا آلرژی، لوزه سوم بزرگ می‌شود و مسیر عبور هوا از بینی را محدود می‌کند. در نتیجه، کودک ممکن است برای تنفس راحت‌تر به تنفس از طریق دهان روی بیاورد.
اگر این مشکل درمان نشود، می‌تواند باعث تداوم تنفس دهانی و اختلال در کیفیت خواب کودک شود.
۳. انحراف تیغه بینی
تیغه بینی دیواره‌ای از غضروف و بافت همبند است که دو مجرای بینی را از یکدیگر جدا می‌کند. زمانی که این تیغه به‌شدت از موقعیت طبیعی خود منحرف شود، ممکن است جریان هوا در یکی از مجاری بینی کاهش پیدا کند.
در نتیجه، فرد برای جبران دشواری تنفس از بینی، به‌خصوص هنگام خواب، از دهان نفس می‌کشد. در این شرایط، بررسی توسط متخصص گوش، حلق و بینی می‌تواند به تشخیص علت و انتخاب روش درمان کمک کند.
۴. نامرتبی دندان‌ها و مشکلات فک
در برخی افراد، ناهماهنگی دندان‌ها یا مشکلات ساختاری فک می‌تواند بر وضعیت دهان و مسیر عبور هوا تأثیر بگذارد. این شرایط ممکن است با تنفس دهانی ارتباط داشته باشد.
اگر تنفس دهانی با مشکلاتی مانند نامرتبی دندان‌ها یا اختلال در نحوه قرارگیری فک همراه است، ممکن است ارزیابی توسط دندان‌پزشک یا متخصص ارتودنسی نیز لازم باشد.
بهترین روش‌های درمان خوابیدن با دهان باز
برای درمان خوابیدن با دهان باز یک راهکار واحد و مناسب برای همه افراد وجود ندارد. بهترین روش به این بستگی دارد که تنفس دهانی به دلیل گرفتگی بینی، آلرژی، مشکلات ساختاری یا اختلالات خواب ایجاد شده باشد.
در ادامه، روش‌هایی را بررسی می‌کنیم که می‌توانند به بهبود تنفس در طول شب کمک کنند.
۱. درمان علت اصلی تنفس دهانی
اولین و مهم‌ترین قدم برای درمان خوابیدن با دهان باز، شناسایی و برطرف کردن عاملی است که تنفس از طریق بینی را دشوار کرده است.
برای مثال، اگر آلرژی یا التهاب سینوس‌ها باعث گرفتگی بینی شده باشد، درمان این مشکلات می‌تواند به باز شدن مجاری بینی و بهبود تنفس کمک کند.
افرادی که به آسم یا سایر بیماری‌های تنفسی مبتلا هستند نیز باید بیماری زمینه‌ای خود را تحت نظر پزشک کنترل کنند. تا زمانی که علت اصلی برطرف نشود، ممکن است روش‌های موقتی فقط برای مدت کوتاهی مؤثر باشند.
۲. استفاده از نوارهای مخصوص بینی
نوارهای بینی یکی از روش‌هایی هستند که بعضی افراد برای بهبود جریان هوا از طریق بینی استفاده می‌کنند. این نوارها روی بخش بیرونی بینی قرار می‌گیرند و با ایجاد کشش ملایم، می‌توانند به بازتر شدن قسمت ورودی مجاری بینی کمک کنند.
در نتیجه، عبور هوا ممکن است راحت‌تر شود و در برخی افراد شدت خرخر نیز کاهش پیدا کند.
البته نوار بینی برای همه علت‌های گرفتگی بینی مؤثر نیست و نمی‌تواند مشکلاتی مانند انحراف شدید تیغه بینی یا آپنه خواب را درمان کند. بنابراین، بهتر است از آن به‌عنوان یک راهکار کمکی استفاده شود، نه جایگزین درمان پزشکی.
۳. استفاده از چسب دهان هنگام خواب
چسب زدن دهان یا Mouth Taping روشی است که در آن از نوار مخصوصی برای بسته نگه داشتن لب‌ها هنگام خواب استفاده می‌شود. هدف از این روش، تشویق فرد به تنفس از طریق بینی است.
بااین‌حال، این روش برای همه افراد ایمن نیست و شواهد علمی کافی برای اثبات اثربخشی آن در درمان تنفس دهانی وجود ندارد. اگر بینی شما به دلیل آلرژی، انحراف تیغه بینی یا مشکلات دیگر مسدود باشد، بستن دهان می‌تواند تنفس را دشوارتر کند.
به همین دلیل، پیش از امتحان کردن این روش حتماً با پزشک مشورت کنید. اگر پزشک استفاده از آن را مناسب بداند، باید از چسب مخصوص و ضدحساسیت استفاده شود؛ آن هم به شکلی که امکان حرکت و عبور هوا در مواقع ضروری وجود داشته باشد.
در مجموع، چسب دهان نباید به‌عنوان راهکار اصلی درمان خوابیدن با دهان باز در نظر گرفته شود؛ به‌خصوص اگر علت مشکل هنوز مشخص نشده است یا احتمال آپنه خواب وجود دارد.
۴. تغییر وضعیت خواب
وضعیت بدن هنگام خواب می‌تواند بر باز ماندن مجاری تنفسی تأثیر بگذارد. برخی متخصصان توصیه می‌کنند افرادی که هنگام خواب با دهان باز نفس می‌کشند، خوابیدن به پهلو را امتحان کنند.
خوابیدن به پهلو در بعضی افراد به باز ماندن بهتر مسیر تنفس کمک می‌کند و ممکن است به‌ویژه در افراد مبتلا به آپنه انسدادی خواب، مفید باشد.
اگر عادت دارید به پشت بخوابید، می‌توانید به‌تدریج وضعیت خواب خود را تغییر دهید. استفاده از یک بالش مناسب که سر و گردن را در وضعیت راحت و طبیعی نگه دارد، می‌تواند به حفظ این حالت کمک کند.
انتخاب تشک مناسب نیز در راحتی بدن و حفظ وضعیت صحیح خواب نقش دارد. خرید تشک و بالش باید متناسب با شرایط بدنی و وضعیت خواب شما انتخاب شوند تا در طول شب احساس فشار یا ناراحتی نداشته باشید.
البته تغییر وضعیت خواب به‌تنهایی جایگزین درمان علت اصلی تنفس دهانی یا آپنه خواب نیست.
۵. درمان‌های جراحی در صورت نیاز
اگر تنفس دهانی به دلیل مشکلات ساختاری یا انسدادهای جدی ایجاد شده باشد، ممکن است پزشک درمان‌های تخصصی‌تر یا جراحی را پیشنهاد کند.
برخی از روش‌های درمانی عبارت‌اند از:
جراحی برداشتن لوزه سوم (آدنوئیدکتومی): اگر بزرگ شدن لوزه سوم باعث انسداد مسیر تنفس کودک شده باشد، پزشک ممکن است جراحی برداشتن آن را توصیه کند. این عمل یکی از روش‌های رایج درمان بزرگ شدن آدنوئید در کودکان است.
درمان پولیپ بینی: پولیپ‌های بینی می‌توانند مسیر عبور هوا را مسدود کنند و باعث تنفس دهانی شوند. پزشک ممکن است برای کوچک کردن پولیپ‌ها، اسپری کورتیکواستروئیدی بینی تجویز کند. اگر درمان دارویی مؤثر نباشد، در برخی موارد جراحی آندوسکوپی برای برداشتن پولیپ‌ها انجام می‌شود.
انتخاب روش جراحی به علت انسداد، شدت علائم و شرایط فرد بستگی دارد و باید پس از معاینه و بررسی تخصصی انجام شود.
چه زمانی برای خوابیدن با دهان باز باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر فقط هنگام سرماخوردگی یا گرفتگی موقت بینی با دهان باز می‌خوابید، ممکن است پس از برطرف شدن بیماری این وضعیت نیز بهبود پیدا کند. اما اگر تنفس دهانی به یک عادت همیشگی تبدیل شده است، بهتر است آن را نادیده نگیرید.
در شرایط زیر مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری دارد:
- تقریباً هر شب با دهان باز می‌خوابید و صبح‌ها خشکی شدید دهان دارید.
- خرخر بلند یا مداوم دارید.
- در طول خواب با احساس خفگی یا نفس‌نفس زدن از خواب بیدار می‌شوید.
- اطرافیان متوجه توقف‌های کوتاه تنفس شما هنگام خواب شده‌اند.
- در طول روز با وجود خواب کافی، احساس خستگی و خواب‌آلودگی دارید.
- کودک شما به‌طور مداوم با دهان باز نفس می‌کشد یا هنگام خواب خرخر می‌کند.
در چنین شرایطی، پزشک می‌تواند علت اصلی را بررسی کند و با توجه به شرایط شما، روش مناسب درمان خوابیدن با دهان باز را پیشنهاد دهد.
جمع‌بندی؛ درمان خوابیدن با دهان باز
خوابیدن با دهان باز ممکن است در اثر گرفتگی موقت بینی اتفاق بیفتد، اما اگر به‌صورت مداوم تکرار شود، می‌تواند نشانه‌ای از مشکلاتی مانند آلرژی، انحراف تیغه بینی، بزرگ شدن لوزه سوم یا آپنه انسدادی خواب باشد.
برای درمان خوابیدن با دهان باز، ابتدا باید علت اصلی مشخص شود. درمان آلرژی و گرفتگی بینی، استفاده از نوارهای مخصوص بینی، تغییر وضعیت خواب و در برخی شرایط درمان‌های پزشکی یا جراحی می‌توانند به بهبود تنفس کمک کنند.
نکته مهم این است که روش‌هایی مانند چسب زدن دهان برای همه افراد مناسب نیستند و نباید بدون بررسی وضعیت تنفسی استفاده شوند. اگر این مشکل به‌صورت مداوم وجود دارد، بهتر است به‌جای استفاده از راهکارهای موقتی، علت آن را با کمک پزشک شناسایی و درمان کنید.
